Yoga & Νους

Pratyahara – Dharana

Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ενός ακροβάτη και ενός yogi; Από κάποια απόσταση θα φαινόταν ότι και οι δυο κάνουν το ίδιο πράγμα. Αν όμως κοιτάξετε από πιο κοντά θα δείτε ότι ο yogi αναπνέει πιο ήπια, πιο αργά, και πιο ομαλά. Ίσως ακόμα προσέξετε ότι ο ακροβάτης έχει ένα σφίξιμο στο πρόσωπο καθώς γυρνά και χαμογελά στο κοινό ενώ το πρόσωπο του yogi είναι χαλαρό και το βλέμμα του είναι εστιασμένο σε ένα σημείο.
Παρόλο που εκ πρώτης όψεως οι εξωτερικές διάφορες φαίνονται ότι είναι ασήμαντες, οι εσωτερικές διάφορες είναι αρκετά σημαντικές ανάμεσα στον ακροβάτη και τον yogi.  Στα περισσότερα μαθήματα yoga στη Δύση το επίκεντρο είναι οι asanas (στάσεις του σώματος). Αν και οι διατάσεις και τόνωση που προκύπτουν είναι ένα καλό γεγονός, είναι όμως ακόμα καλύτερο το γεγονός αν συνδυάζεται με αργή και βαθιά αναπνοή ή με κάποιες άλλες τεχνικές της yoga.
Μια τέτοια τεχνική είναι το drishti, η εστίαση του βλέμματος, που βοήθα το νου να ησυχάσει. Όταν το βλέμμα είναι εστιασμένο σε ένα συγκεκριμένο σημείο, το μυαλό είναι λιγότερο πιθανό να αποσπαστεί από τις σκέψεις που προέρχονται από οπτικά ερεθίσματα π.χ. το χαλί εδώ είναι κακόγουστο…δε το πιστεύω ότι ο τύπος φοράει αυτή τη φόρμα κ.α. Αυτές οι σκέψεις αποσπούν και ‘’μολύνουν’’ το μυαλό, αναγκάζοντας το διαρκώς να ανακατεύει τις διάφορες σκέψεις και να μεταβάλλεται σε διακυμάνσεις επηρεασμένο από αυτές. Η yoga είναι διάσημη πια για την ικανότητα της να καθησυχάζει και να φέρνει την ειρήνη στο νου.
Πως όμως η yoga το καταφέρνει αυτό;

Υπάρχουν δυο νευρικά συστήματα στο ανθρώπινο σώμα: το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό. Το συμπαθητικό είναι γνωστό και ως το σύστημα του «πάλεψε ή τρέχα» και ενεργοποιείται όταν ο οργανισμός νοιώσει κάποιο κίνδυνο, για αυτό και προκαλεί την αύξηση της πίεσης του αίματος, ο ρυθμός της αναπνοής επιταχύνεται, η αδρεναλίνη πλημμυρίζει το αίμα, το αίμα με τη σειρά του τρέχει στους μύες , οι μυες  σφίγγουν και ολο το σώμα είναι έτοιμο να αντιδράσει στην όποια απειλή.
Ιστορικά αυτό εμφανίστηκε για να προετοιμάζει το ανθρώπινο σώμα να αντιμετωπίσει άλλα επικίνδυνα ζώα. Αλλά στο σημερινό κόσμο βιώνουμε αυτή την αντίδραση του οργανισμού καθώς είμαστε μπλοκαρισμένοι σε κάποιο κυκλοφοριακό μποτιλιάρισμα ή καθώς νοιώθουμε πίεση και άγχος στο γραφείο γιατί αυτά εκλαμβάνει ως απειλή  ο σημερινός άνθρωπος. Όταν το συμπαθητικό σύστημα διεγερθεί υπερβολικά προκύπτουν διάφορες επιπτώσεις στην υγειά, όπως έλκος, ημικρανίες και καρδιακά προβλήματα.

Το παρασυμπαθητικό σύστημα μειώνει τη πίεση του αίματος και επιβραδύνει το ρυθμό της αναπνοής. Όταν το αίμα δεν χρειάζεται να βιαστεί να υποστηρίξει τους μύες, είναι ελεύθερο να ταξιδέψει στο πεπτικό, στο αναπαραγωγικό, στους αδένες και στο ανοσοποιητικό σύστημα – συστήματα τα οποία απαρτίζονται από πολύ σημαντικά όργανα για την μακροπρόθεσμη επιβίωση του ανθρώπου. Το σώμα έχει τώρα το χρόνο να θεραπεύσει τη ζημία που συσσωρεύεται κατά τη διάρκεια των καθημερινών μαχών μας.

Οι μελέτες έχουν δείξει ότι η αργή, βαθιά αναπνοή προάγει τις λειτουργίες του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και επιτρέπει στη χαλάρωση και στη θεραπεία να συντελεστούν. Οι τεχνικές ελέγχου αναπνοής της yoga γνωστές και σαν Pranayama (βλ. Για την Αναπνοή) ενθαρρύνουν τις ενέργειες του παρασυμπαθητικό νευρικού συστήματος.

Έτσι ενώ ο yogi και ο ακροβάτης φαίνεται να αποκτούν και οι δυο δύναμη και ευλυγισία από τις διατάσεις και τις κάμψεις, ο yogi είναι σε θέση να συγκεντρώσει περισσότερα οφέλη για την υγειά του από τη προσθήκη της Pranayama στη πρακτική του. Αλλά ακόμη περισσότερα συμβαίνουν στο εσωτερικό του yogi. Ο yogi εργάζεται για να ηρεμήσει τις διακυμάνσεις του νου. Δοκιμάστε αυτή την απλή άσκηση: πάρτε ένα διάλειμμα από την ανάγνωση αυτού του άρθρου και περάστε τα επόμενα πέντε λεπτά προσπαθώντας να συγκεντρωθείτε μόνο στην αναπνοή. Πιθανότατα ανακαλύψατε ότι ο νους θέλει να ασχοληθεί με οτιδήποτε άλλο εκτός της αναπνοής. Ο νους έχει την τάση να περιπλανιέται, να χάνει τη σύνδεση με το σώμα, να ονειροπολεί, να ανησυχεί για το μέλλον, να αναπολεί και να συγχύζεται καμία φορά, για το παρελθόν.

Οι άνθρωποι έχουν αναπτύξει τη δυνατότητα να αναπνέουν αυτόματα, ακόμη και στον ύπνο τους. Παρόλο που η διαδικασία της αναπνοής δεν απαιτεί συνειδητή επίγνωση, η εστίαση της προσοχής στην αναπνοή μας οδηγεί στο να εστιάσουμε σε τι συμβαίνει αυτή ακριβώς τη στιγμή, μας φέρνει στο παρόν, στο εδώ και τώρα. Η εστίαση στην αναπνοή δεν επιτρέπει στο συνειδητό μυαλό να παρασυρθεί μακριά, αλλά το προτρέπει να μείνει συνδεδεμένο με το σώμα και στο παρόν. Αλλά γιατί να μην επιτρέπουμε στον εαυτό μας να ονειροπολεί ή να αναπολεί, φαίνεται άβλαβες;

Συχνά όταν αναπολούμε τις παλιές καλές στιγμές μας αρχίζουμε να φοβόμαστε ότι μπορεί να μην ξανασυμβούν. Όσο περισσότερο χρόνο περνάμε αναπολώντας το παρελθόν τόσο λιγότερο ανοιχτοί είμαστε στα σπουδαία πράγματα που συμβαίνουν άμεσα, ακριβώς τώρα. Πολλές φορές όταν είμαστε ακόμα στη μέση μιας καλής στιγμής στη ζωή μας ανησυχούμε μήπως τελειώσει και αρχίζουμε να καταστρώνουμε σχέδια ώστε να τη ζήσουμε πάλι. Μας διαφεύγει να αγκαλιάσουμε τη κάθε στιγμή καθώς αυτή ξετυλίγεται.

Και παρόλο ότι το να έχουμε στόχους στη ζωή είναι καλό πράγμα, το να ξοδεύουμε χρόνο ονειροπολώντας, δεν πρόκειται να μας φέρει πιο κοντά στη πραγματοποίηση των ονείρων. Το να χανόμαστε στη φαντασία μπορεί συχνά να οδηγήσει στην απογοήτευση, όταν η πραγματικότητα κάνει την εμφάνιση της.

Η ποιότητα της αναπνοής απεικονίζει την ποιότητα του μυαλού. Υπάρχει μια σύνδεση μεταξύ των διανοητικών, συναισθηματικών, και ψυχολογικών καταστάσεων μας με το ρυθμό και το βάθος της αναπνοής μας. Για παράδειγμα όταν φοβόμαστε παίρνουμε γρήγορες και ρηχές αναπνοές. Όταν είμαστε χαλαρωμένοι ή όταν κοιμόμαστε παίρνουμε αργές και βαθιές αναπνοές. Αφού λοιπόν η νοητική μας κατάσταση επηρεάζει την ποιότητα της αναπνοής μας μπορούμε να επιλέξουμε να αλλάξουμε την αναπνοή μας ώστε μέσω αυτού να αλλάξουμε τη νοητική μας κατάσταση μιας και η αμφίδρομη σχέση της αναπνοής με το νου σε πολλά επίπεδα είναι γεγονός. Όταν χαλαρώνουμε και επιβραδύνουμε τον ρυθμό της αναπνοής τότε ομοίως χαλαρώνει και ο ρυθμός του νου. Μετά από κάποιο χρόνο, αρχίζετε να ενεργείτε και να σκέφτεστε από μια κατάσταση της ειρήνης. Όσο περισσότερο χρόνο παραμένετε σε αυτή τη κατάσταση τόσο περισσότερο θα ενεργείτε με υπομονή, κατανόηση και συμπόνια.

Η αναπνοή μας βοηθάει να διατηρούμε τη σύνδεση μας με τη παρούσα στιγμή. Η παρουσία μας στο τώρα μας ελευθερώνει. Μπορούμε να προχωρήσουμε και να προσπεράσουμε τις παλιές αδικίες ή οδύνες και να δούμε τον κόσμο όπως πραγματικά είναι, χωρίς λανθασμένες προσδοκίες. Μαθαίνουμε να δεχόμαστε τον εαυτό μας αλλά και τους άλλους όπως είναι.